علی فرهی، از فعالان صنعت فرش ماشینی، با انتقاد از شیوه برخورد با صادرکنندگان و سخت‌گیری‌های مربوط به رفع تعهد ارزی، هشدار داد که برخوردهای قهری با تولیدکنندگان می‌تواند انگیزه صادرات از مسیرهای رسمی را کاهش دهد و در نهایت به افت بازگشت ارز به کشور منجر شود.
وی در حاشیه هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی فرش ماشینی تهران، علاوه بر تشریح مشکلات صادرکنندگان در زمینه رفع تعهد ارزی، از کاهش فضای اختصاص‌یافته به نمایشگاه فرش ماشینی، هم‌زمانی با نمایشگاه لوازم خانگی و واگذاری برخی سالن‌ها به رویدادهای دیگر نیز انتقاد کرد.
کاهش فضای نمایشگاه فرش ماشینی و مشکلات جانمایی غرفه‌ها
فرهی در ارزیابی هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی فرش ماشینی تهران، میزان بازدیدکنندگان را رضایت‌بخش دانست، اما کاهش متراژ غرفه‌ها را یکی از مشکلات اصلی این دوره عنوان کرد.
به گفته وی، متراژ غرفه‌ای که در دوره‌های گذشته ۳۸۰ متر بود، در نمایشگاه امسال به ۱۶۰ متر کاهش پیدا کرد و سایر تولیدکنندگان نیز با محدودیت مشابهی مواجه شدند.
وی یکی از دلایل این اتفاق را فشردگی تقویم نمایشگاهی کشور در هشت ماه پایانی سال و هم‌زمانی نمایشگاه فرش ماشینی با نمایشگاه لوازم خانگی دانست.
فرهی همچنین به واگذاری سالن شماره پنج به نمایشگاه لوازم خانگی اشاره کرد و گفت پس از پیگیری‌های انجام‌شده و برگزاری جلسات با مسئولان نمایشگاه، این سالن دوباره به صنعت فرش ماشینی اختصاص پیدا کرد.
مخالفت با واگذاری سالن‌های ۱۰ و ۱۱ به نمایشگاه عشایر
یکی دیگر از موضوعات مورد انتقاد این فعال صنعت فرش ماشینی، اختصاص سالن‌های ۱۰ و ۱۱ به نمایشگاه عشایر و روستاییان بود.
فرهی اظهار کرد که تولیدکنندگان برای بازگرداندن این سالن‌ها به فضای نمایشگاه فرش ماشینی پیگیری‌های متعددی انجام دادند و حتی پیشنهاد کردند هزینه برگزاری نمایشگاه عشایر تأمین شود تا این رویداد در محل دیگری برگزار شود.
به گفته وی، گزینه‌هایی مانند شهر آفتاب، ایران‌مال و برج میلاد برای برگزاری این رویداد پیشنهاد شده بود، اما در نهایت با درخواست تولیدکنندگان موافقت نشد.
وی معتقد بود هم‌زمانی دو نمایشگاه با ماهیت متفاوت، علاوه بر ایجاد ازدحام، شرایط مناسبی برای معرفی محصولات فرش ماشینی فراهم نکرده است.
فرهی تأکید کرد نمایشگاه فرش ماشینی به فضای کافی و آرامش برای ارائه محصولات و مذاکره با مشتریان نیاز دارد و شرایط امسال به این نیازها پاسخ مناسبی نداده است.
تغییر جانمایی غرفه‌ها و تأثیر آن بر مشتریان
مدیر این مجموعه صنعتی، تغییر محل غرفه‌ها و کاهش متراژ آن‌ها را از دیگر مشکلات نمایشگاه دانست.
به اعتقاد وی، یکی از اصول مهم در برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی، حفظ جایگاه غرفه‌ها و جانمایی نسبتاً ثابت شرکت‌ها در دوره‌های مختلف است.
او توضیح داد که مشتریان داخلی و خارجی معمولاً برای بازدید از تأمین‌کنندگان و شرکت‌های موردنظر خود به نمایشگاه مراجعه می‌کنند و تغییر مداوم محل غرفه‌ها باعث سردرگمی آن‌ها می‌شود.
فرهی همچنین از تولیدکنندگانی که با وجود محدودیت فضا، کاهش متراژ غرفه‌های خود را پذیرفتند تا سایر فعالان صنعت نیز امکان حضور در نمایشگاه را داشته باشند، قدردانی کرد.
ظرفیت بالای صادرات فرش ماشینی ایران
فرهی با اشاره به حضور بازدیدکنندگان خارجی در نمایشگاه، ظرفیت صنعت فرش ماشینی ایران برای توسعه صادرات را قابل‌توجه دانست.
وی معتقد بود با وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های ارتباطی و تجاری، همچنان مشتریان خارجی برای بازدید از نمایشگاه و بررسی محصولات ایرانی به کشور مراجعه می‌کنند.
به گفته وی، ایران از نظر ظرفیت تولید می‌تواند فرصت مناسبی برای حضور در بازارهای جهانی داشته باشد، اما محدودیت‌های موجود در مسیر تجارت، حمل‌ونقل و ارتباطات بین‌المللی مانع استفاده کامل از این ظرفیت شده است.
موانع داخلی و خارجی صادرات فرش ماشینی
این فعال صنعت فرش ماشینی، مشکلات گمرکی، ایجاد موانع جدید در فرآیند صادرات، تحریم‌ها و دشواری انتقال پول را از مهم‌ترین چالش‌های صادرکنندگان عنوان کرد.
به اعتقاد وی، تولیدکنندگان علاوه بر مشکلات مربوط به تأمین مواد اولیه و هزینه‌های تولید، باید با موانع متعددی در مسیر فروش محصولات خود به بازارهای خارجی نیز مقابله کنند.
با این حال، فرهی مهم‌ترین دغدغه فعلی صادرکنندگان را موضوع رفع تعهد ارزی و نحوه برخورد با تولیدکنندگانی دانست که بخشی از تعهدات صادراتی خود را انجام داده‌اند.
انتقاد از برخورد دوگانه با صادرکنندگان
فرهی با اشاره به شرایط برخی صادرکنندگان گفت که از یک سو، بانک مرکزی به صادرکنندگانی که بیش از ۸۰ درصد تعهد ارزی خود را ایفا کرده‌اند، به‌عنوان مشتری اعتباری تسهیلات و خدمات بانکی ارائه می‌دهد؛ اما از سوی دیگر، برخی از همین افراد با برخوردهای قضایی و محدودیت‌هایی مانند ممنوع‌الخروجی و توقیف حساب‌های بانکی مواجه می‌شوند.
وی این وضعیت را نوعی برخورد دوگانه دانست و معتقد بود چنین رویکردی می‌تواند انگیزه تولیدکنندگان برای ادامه صادرات از مسیرهای رسمی را کاهش دهد.
به گفته فرهی، تولیدکننده‌ای که با کارت بازرگانی خود اقدام به صادرات کرده و بخشی از تعهدات ارزی را نیز انجام داده است، نباید به‌گونه‌ای تحت فشار قرار گیرد که ادامه فعالیت تجاری و تولیدی او با مشکل مواجه شود.
وی هشدار داد که تداوم این شرایط ممکن است برخی تولیدکنندگان را به استفاده از کارت‌های بازرگانی دیگران یا کارت‌های یک‌بارمصرف سوق دهد؛ اتفاقی که از دیدگاه او می‌تواند میزان بازگشت ارز صادراتی به کشور را کاهش دهد.
مشکلات رفع تعهد ارزی صادرات سال‌های گذشته
یکی از بخش‌های مهم این گفت‌وگو به تعهدات ارزی صادرکنندگان در سال‌های گذشته اختصاص داشت.
فرهی توضیح داد که برای بخشی از تعهدات ارزی مربوط به صادرات تا پایان سال ۱۴۰۰، امکان تعیین تکلیف ریالی در نظر گرفته شده است. به گفته وی، در این سازوکار برای تولیدکنندگان پنج درصد و برای بازرگانان ۱۰ درصد از ارزش مربوطه در نظر گرفته می‌شود.
وی همچنین به امکان استفاده از روش‌هایی مانند فروش توافقی ارز، واردات کالا و واردات ماشین‌آلات برای رفع تعهدات ارزی مربوط به دوره‌های بعدی اشاره کرد و این روش‌ها را قابل‌قبول دانست.
با این حال، او مشکل اصلی را مربوط به تعهدات ارزی سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ عنوان کرد و نسبت به شیوه محاسبه و تسویه این تعهدات انتقاد داشت.
اختلاف نرخ ارز و دشواری تأمین ارز برای تولیدکنندگان
فرهی با اشاره به اختلاف نرخ‌های مورد محاسبه برای تسویه تعهدات ارزی، اظهار کرد که الزام تولیدکننده به عرضه ارز با نرخی پایین‌تر از نرخ تأمین آن، فشار مالی سنگینی بر واحدهای تولیدی وارد می‌کند.
وی با ذکر مثال‌هایی از نرخ‌های مطرح‌شده در زمان مصاحبه، این پرسش را مطرح کرد که چگونه می‌توان از تولیدکننده انتظار داشت ارزی را که باید با هزینه بالاتری تهیه کند، با نرخ پایین‌تری در اختیار بانک مرکزی قرار دهد.
او همچنین توضیح داد که همه صادرکنندگان الزاماً ارز حاصل از فروش محصولات خود را به‌صورت نقدی در اختیار ندارند. به گفته وی، بخشی از فروش‌های صادراتی به بازارهایی مانند پاکستان، افغانستان و حتی برخی کشورهای اروپایی با مشتریان ایرانی انجام شده و مبالغ دریافتی در ادامه برای خرید مواد اولیه و تأمین نیازهای تولید مصرف شده است.
فرهی معتقد بود در بررسی تعهدات ارزی باید شرایط واقعی معاملات، نحوه دریافت وجوه و وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان نیز مورد توجه قرار گیرد.
پیشنهاد واردات مستقیم مواد اولیه در مقابل تعهدات ارزی
این فعال صنعت فرش ماشینی برای حل مشکلات موجود، پیشنهاد داد به‌جای دریافت ارز از تولیدکنندگان و اختصاص آن به واردکنندگان دیگر، امکان واردات مستقیم مواد اولیه موردنیاز کارخانه‌ها برای صادرکنندگان فراهم شود.
به اعتقاد وی، وزارت صنعت می‌تواند فهرست مواد اولیه و کالاهای موردنیاز تولید را مشخص کند تا تولیدکنندگان بتوانند در چارچوب ضوابط تعیین‌شده، از محل منابع ارزی خود اقدام به واردات کنند.
او این راهکار را یکی از روش‌های منطقی‌تر برای استفاده از منابع ارزی صادراتی دانست و معتقد بود چنین سازوکاری می‌تواند ضمن تأمین نیاز کارخانه‌ها، از ایجاد هزینه‌ها و واسطه‌گری‌های غیرضروری نیز جلوگیری کند.
هشدار درباره توقف تولید در پی محدودیت‌های قضایی
فرهی در ادامه به پیامدهای برخوردهای قضایی با صادرکنندگان اشاره کرد و گفت توقیف حساب‌های بانکی، ممنوع‌الخروجی و سایر محدودیت‌ها می‌تواند فعالیت روزمره واحدهای تولیدی را مختل کند.
وی توضیح داد که کارخانه برای ادامه فعالیت به گردش مالی، خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق کارکنان و انجام تعهدات تجاری نیاز دارد و مسدود شدن حساب‌های بانکی یا محدودیت‌های مشابه ممکن است عملاً فعالیت تولیدکننده را متوقف کند.
به گفته وی، برخورد با تولیدکنندگان باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن پیگیری تعهدات قانونی، امکان ادامه فعالیت اقتصادی و تولید نیز حفظ شود.
توصیه به صادرکنندگان برای تعیین تکلیف تعهدات ارزی
فرهی در پایان به صادرکنندگان توصیه کرد تعهدات ارزی خود را در چارچوب روش‌های قانونی و مقررات موجود تعیین تکلیف کنند.
وی به‌ویژه از صادرکنندگانی که تعهدات مربوط به سال‌های قبل از ۱۴۰۱ و خود سال ۱۴۰۰ را دارند، خواست امکان استفاده از روش‌های تعیین تکلیف ریالی را بررسی کنند.
او همچنین توصیه کرد صادرکنندگانی که در حال حاضر فعالیت صادراتی دارند، از همان ابتدای انجام صادرات برای بازگشت ارز و رفع تعهدات مربوطه برنامه‌ریزی کنند.
جمع‌بندی؛ ضرورت حمایت از تولید و تسهیل بازگشت ارز صادراتی
اظهارات علی فرهی در هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی فرش ماشینی تهران، نشان‌دهنده بخشی از مشکلات فعالان صنعت فرش ماشینی در حوزه صادرات، رفع تعهد ارزی و برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی است.
از یک سو، تولیدکنندگان برای حفظ بازارهای صادراتی با محدودیت‌های تجاری، گمرکی و مالی مواجه‌اند و از سوی دیگر، شیوه برخورد با تعهدات ارزی می‌تواند بر تصمیم آن‌ها برای ادامه صادرات تأثیر بگذارد.
به نظر می‌رسد ایجاد سازوکارهای شفاف برای رفع تعهد ارزی، فراهم کردن امکان تأمین مستقیم مواد اولیه و هماهنگی میان نهادهای مسئول، می‌تواند به حفظ توان تولیدی کارخانه‌ها و استمرار صادرات فرش ماشینی ایران کمک کند.
