صنعت فرش ماشینی و موکت ایران با برخورداری از فناوری‌های پیشرفته، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و ظرفیت تولید قابل توجه، امکان افزایش صادرات خود به بیش از یک میلیارد دلار را دارد. با این حال، محدودیت‌های ارزی، مشکلات تأمین مواد اولیه و موانع تجارت خارجی همچنان از چالش‌های اصلی توسعه صادرات این صنعت به شمار می‌روند.
ظرفیت صادرات فرش ماشینی ایران برای رشد سه‌برابری
سید شجاع‌الدین امامی‌رئوف، دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، با اشاره به ظرفیت‌های صادراتی صنعت فرش ماشینی و موکت اعلام کرد که میانگین ارزش صادرات این محصولات در سال‌های گذشته حدود ۳۵۰ میلیون دلار بوده است.
به گفته وی، در صورت بهبود شرایط تجارت خارجی، اصلاح مقررات مربوط به رفع تعهد ارزی و برطرف شدن محدودیت‌های صادراتی، امکان افزایش این رقم به حداقل یک میلیارد دلار و حتی بیشتر طی سه سال آینده وجود دارد.
فرش ماشینی، موکت و سایر کف‌پوش‌های نساجی از بخش‌های مهم صنعت نساجی کشور محسوب می‌شوند و توسعه بازارهای صادراتی آن‌ها می‌تواند نقش مؤثری در افزایش درآمدهای ارزی و حفظ ظرفیت تولید داخلی داشته باشد.
جایگاه ایران در میان صادرکنندگان بزرگ فرش ماشینی جهان
صنعت فرش ماشینی ایران طی سال‌های گذشته توانسته است با بهره‌گیری از ماشین‌آلات مدرن و فناوری‌های تولید روز، موقعیت خود را در بازارهای بین‌المللی حفظ کند.
بر اساس اظهارات دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، کشور در سال‌های اخیر همواره در میان پنج صادرکننده نخست فرش ماشینی جهان قرار داشته و در برخی دوره‌ها جایگاه دوم یا سوم صادرات جهانی این محصول را کسب کرده است.
ترکیه یکی از رقبای اصلی ایران در بازار جهانی فرش ماشینی به شمار می‌رود. با وجود رقابت گسترده در این بازار، تولیدکنندگان ایرانی با حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی و عرضه محصولات خود توانسته‌اند در بازارهای صادراتی فعالیت کنند.
سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده توسط بخش خصوصی در توسعه تجهیزات و خطوط تولید، از مهم‌ترین عوامل افزایش توان رقابتی این صنعت بوده است.
همچنین پیشینه فرهنگی و هنری فرش ایرانی و شناخته‌شدن آن در بازارهای جهانی، زمینه‌ای برای تقویت جایگاه محصولات فرش ماشینی کشور فراهم کرده است.
تأثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های ارزی بر صادرات فرش ماشینی
با وجود ظرفیت‌های تولیدی و صادراتی، فعالان صنعت فرش ماشینی همچنان با موانعی در مسیر تجارت بین‌المللی روبه‌رو هستند.
تحریم‌های اقتصادی، دشواری نقل‌وانتقال پول و محدودیت دسترسی به برخی بازارهای منطقه‌ای از جمله افغانستان، پاکستان و عراق، بر روند صادرات این محصولات تأثیر گذاشته‌اند.
در کنار این مشکلات، مقررات مربوط به رفع تعهد ارزی نیز یکی از موضوعات مورد توجه صادرکنندگان است.
امامی‌رئوف بر ضرورت بازنگری در این مقررات تأکید کرده و معتقد است شرایط فعالیت صادرکنندگان باید با واقعیت‌های بازارهای بین‌المللی و الزامات تجارت خارجی هماهنگ باشد.
بهبود سازوکارهای مالی و کاهش موانع صادراتی می‌تواند زمینه استفاده گسترده‌تر از ظرفیت تولید فرش ماشینی و موکت کشور را فراهم کند.
کمبود الیاف اکریلیک؛ چالش مهم تولیدکنندگان فرش ماشینی
تأمین مواد اولیه یکی دیگر از موضوعات مهم در زنجیره تولید فرش ماشینی ایران است.
صنعت ریسندگی کشور از ظرفیت قابل توجهی در تولید نخ‌های مورد استفاده در فرش ماشینی برخوردار است و انواع نخ پلی‌استر، ویسکوز و اکریلیک در داخل تولید می‌شوند.
با این حال، تولید داخلی برخی مواد اولیه، به‌ویژه الیاف اکریلیک، پاسخگوی نیاز واحدهای تولیدی نیست.
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده از سوی دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، تولید داخلی الیاف اکریلیک کمتر از پنج درصد نیاز این صنعت را تأمین می‌کند و بخش عمده تقاضای تولیدکنندگان از طریق واردات پاسخ داده می‌شود.
فرآیند تخصیص ارز، مشکلات حمل‌ونقل و محدودیت‌های وارداتی از جمله عواملی هستند که تأمین به‌موقع این ماده اولیه را دشوار کرده‌اند.
تسهیل واردات الیاف اکریلیک و دسترسی پایدار به مواد اولیه می‌تواند به استمرار فعالیت خطوط تولید، کنترل هزینه‌ها و افزایش توان رقابتی محصولات ایرانی در بازارهای خارجی کمک کند.
توسعه صادرات فرش ماشینی و نقش آن در حفظ اشتغال
افزایش صادرات فرش ماشینی و موکت تنها به رشد درآمدهای ارزی محدود نمی‌شود و با حفظ ظرفیت تولید و اشتغال در واحدهای صنعتی نیز ارتباط دارد.
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران هشدار داده است که تداوم مشکلات موجود می‌تواند به کاهش فعالیت برخی واحدهای تولیدی و حتی تعطیلی آن‌ها منجر شود.
در مقابل، رفع موانع تأمین مواد اولیه، اصلاح مقررات صادراتی و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان می‌تواند به حفظ فرصت‌های شغلی و افزایش حضور محصولات ایرانی در بازارهای بین‌المللی کمک کند.
برخورداری از نیروی انسانی متخصص، زیرساخت‌های تولیدی و تجربه صادراتی، از جمله ظرفیت‌هایی است که صنعت فرش ماشینی ایران برای توسعه فعالیت‌های خود در اختیار دارد.
حضور ۱۴۰ تولیدکننده در هجدهمین نمایشگاه فرش ماشینی تهران
هم‌زمان با طرح موضوع توسعه صادرات، هجدهمین نمایشگاه فرش ماشینی تهران نیز با حضور تولیدکنندگان این صنعت برنامه‌ریزی شده است.
این نمایشگاه با مشارکت ۱۴۰ تولیدکننده از ۱۶ تا ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران در حال برگزاری است.
این رویداد فرصتی برای معرفی محصولات، نمایش توانمندی‌های تولیدی و تعامل فعالان صنعت فرش ماشینی و کف‌پوش فراهم می‌کند.
با توجه به ظرفیت‌های موجود، دستیابی به صادرات یک میلیارد دلاری فرش ماشینی و موکت، هدفی است که تحقق آن به بهبود شرایط تجارت خارجی، تأمین پایدار مواد اولیه و اصلاح سیاست‌های ارزی وابسته خواهد بود.
